Hệ sinh thái Cấp phép Âm nhạc tại Việt Nam

Cấp phép âm nhạc tại Việt Nam vận hành ra sao? Tìm hiểu cấu trúc hai lớp quyền, các chủ thể chính và các hình thức cấp phép phổ biến trong thực tế.

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết này chỉ mang tính chất cung cấp thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên pháp lý trong các tình huống cụ thể.

Tóm tắt: Cấu trúc cấp phép âm nhạc tại Việt Nam

Hệ sinh thái cấp phép âm nhạc tại Việt Nam vận hành trên cấu trúc hai lớp quyền song song: Quyền tác giả (đối với tác phẩm âm nhạc) và Quyền liên quan (đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình).

Để sử dụng âm nhạc một cách hợp pháp, cần làm rõ bốn yếu tố cốt lõi:

• Bạn đang khai thác lớp quyền nào
• Ai là chủ sở hữu quyền
• Hình thức cấp phép nào phải áp dụng
• Có hay không tổ chức quản lý tập thể quyền tham gia

Nền tảng pháp lý của hệ sinh thái cấp phép âm nhạc tại Việt Nam

Hệ sinh thái cấp phép âm nhạc tại Việt Nam không vận hành theo thỏa thuận tự do đơn thuần, mà được đặt trên một nền tảng pháp lý tương đối chặt chẽ và có tính hệ thống.

1. Điều ước quốc tế

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và thương mại hóa mạnh mẽ các sản phẩm sáng tạo, đặc biệt trong lĩnh vực âm nhạc, hệ thống bảo hộ quyền tác giả không còn thuần túy là vấn đề nội luật. Các điều ước quốc tế đóng vai trò nền tảng trong việc thiết lập các tiêu chuẩn tối thiểu, cơ chế thực thi và nguyên tắc bảo hộ xuyên biên giới.

Đối với Việt Nam, các điều ước quan trọng nhất trong lĩnh vực này bao gồm: Công ước Berne, Hiệp định TRIPS, Công ước Rome và các Hiệp ước của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO). Các văn kiện này tạo nên khung pháp lý quốc tế mà pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam phải tuân thủ và nội luật hóa.

Xem thêm tại: "Các nguyên tắc Bản quyền Âm nhạc toàn cầu"

2. Pháp luật quốc gia

Nền tảng pháp lý trung tâm điều chỉnh hoạt động bảo hộ và khai thác quyền tác giả, quyền liên quan tại Việt Nam là Luật Sở hữu trí tuệ. Trải qua nhiều lần sửa đổi, bổ sung, gần nhất là lần sửa đổi, bổ sung được thông qua vào tháng 12 năm 2025 (có hiệu lực ngày 01 tháng 4 năm 2026) [1], Luật SHTT ngày càng tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế, đồng thời thích ứng với bối cảnh thương mại và môi trường số.

Bên cạnh đó, Nghị định 17/2023/NĐ-CP [2] giữ vai trò văn bản hướng dẫn thi hành, cụ thể hóa nhiều quy định mang tính khung của Luật liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan.

Có thể hình dung, nếu Luật Sở hữu trí tuệ thiết lập cấu trúc nền tảng của hệ thống bảo hộ, thì Nghị định 17/2023/NĐ-CP chính là cơ chế vận hành chi tiết, giúp các quy định đi vào thực tiễn khai thác và thực thi quyền trong ngành công nghiệp âm nhạc.

3. Cấu trúc hai lớp quyền: Nền tảng cốt lõi của toàn hệ sinh thái

Pháp luật Việt Nam phân tách rõ hai lớp quyền độc lập nhưng song song tồn tại trong âm nhạc.

Xem thêm: "Quyền tác giả và Quyền liên quan theo Luật Sở hữu Trí tuệ Việt Nam"

Các chủ thể chính trong hệ sinh thái cấp phép âm nhạc tại Việt Nam

Hệ sinh thái cấp phép âm nhạc không vận hành bởi một chủ thể duy nhất. Nó là sự tương tác giữa người sáng tạo – người đầu tư – người khai thác – tổ chức trung gian – và bên sử dụng. Dưới đây là các chủ thể trung tâm bạn bắt buộc phải hiểu rõ nếu muốn sử dụng âm nhạc một cách hợp pháp.

1. Tác giả

Là người trực tiếp sáng tạo ra tác phẩm âm nhạc (phần giai điệu và/hoặc lời).

Tác giả nắm giữ:

• Quyền nhân thân đối với tác phẩm âm nhạc (đặt tên, đứng tên, công bố hoặc cho phép người khác công bố, bảo vệ sự toàn vẹn tác phẩm)
• Quyền tài sản đối với tác phẩm âm nhạc (sao chép, biểu diễn, truyền đạt, phân phối, làm tác phẩm phái sinh). Tác giả chỉ nắm giữ Quyền tài sản nếu họ tự đầu tư thời gian, tài chính để sáng tác (Tác giả đồng thời là Chủ sở hữu). Nếu họ viết nhạc theo đơn đặt hàng của công ty hoặc đã chuyển nhượng cho công ty, họ chỉ có Quyền nhân thân, còn Quyền tài sản thuộc về công ty được đề cập tại mục (2) bên dưới.

Tác giả có thể:

• Tự khai thác
• Chuyển nhượng quyền tài sản
• Ủy quyền cho tổ chức hoặc đơn vị quản lý quyền

⚠ Quan trọng: Tác giả không mặc nhiên là người cấp phép nếu quyền tài sản đã được chuyển nhượng.

2. Chủ sở hữu quyền tác giả

Là cá nhân hoặc tổ chức nắm giữ quyền tài sản đối với tác phẩm âm nhạc. Chủ sở hữu quyền tác giả có thể nắm giữ quyền công bố tác phẩm (quyền nhân thân được phép chuyển nhượng) trong trường hợp Tác giả chuyển nhượng quyền này cho Chủ sở hữu.

Chủ sở hữu quyền tác giả có thể là:

• Nhà xuất bản âm nhạc (Music Publisher) (Nhận chuyển nhượng hoặc ủy quyền quyền tài sản từ tác giả)
• Công ty giải trí (đặt hàng sáng tác tác phẩm âm nhạc)
• Doanh nghiệp/Tổ chức mua lại tác phẩm âm nhạc
• Chính tác giả (nếu chưa chuyển nhượng)

Chủ sở hữu quyền tác giả mới là người có quyền quyết định việc khai thác thương mại.

3. Người biểu diễn

Là cá nhân trực tiếp thể hiện tác phẩm trước công chúng hoặc trong quá trình ghi âm, ghi hình.

Họ có thể là:

• Ca sĩ
• Nhạc công
• Ban nhạc
• DJ (trong một số trường hợp có yếu tố sáng tạo biểu diễn)

Người biểu diễn nắm giữ quyền:

• Quyền nhân thân đối với cuộc biểu diễn (được giới thiệu tên, bảo vệ sự toàn vẹn của hình tượng biểu diễn)
• Quyền tài sản đối với cuộc biểu diễn (định hình trên bản ghi âm, ghi hình, sao chép, phát sóng, truyền đạt đến công chúng, phân phối). Tương tự như Tác giả, Người biểu diễn không mặc nhiên sở hữu Quyền tài sản đối với cuộc biểu diễn của mình. Nếu người biểu diễn (ca sĩ) tự đầu tư tài chính để làm show/thu âm thì họ mới là chủ sở hữu, các trường hợp được tổ chức hoặc cá nhân khác đầu tư tài chính, chủ sở hữu quyền tài sản đối với cuộc biểu diễn sẽ được xác định là tổ chức hoặc cá nhân đã đầu tư tài chính.

4. Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình

Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình là tổ chức hoặc cá nhân đầu tư tài chính, cơ sở vật chất và tổ chức thực hiện việc định hình âm thanh hoặc hình ảnh của một cuộc biểu diễn hoặc các âm thanh, hình ảnh khác.

Họ có thể là:

• Hãng thu âm
• Công ty giải trí
• Studio sản xuất
• Nhà đầu tư độc lập
• Thậm chí chính nghệ sĩ (nếu tự đầu tư tài chính sản xuất)

Nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình có quyền độc quyền hoặc cho phép tổ chức, cá nhân khác thực hiện các quyền như sao chép, phân phối, cho thuê thương mại, phát sóng hay truyền đạt đến công chúng. [6]

5. Tổ chức quản lý tập thể quyền (Collective Management Organization – CMO) [7]

Tổ chức quản lý tập thể quyền là tổ chức được thành lập để đại diện cho nhiều chủ sở hữu quyền cùng lúc, thay mặt họ thực hiện việc:

• Cấp phép sử dụng
• Thu tiền bản quyền
• Phân phối tiền cho thành viên
• Giám sát và thực thi quyền

Theo quy định Luật sở hữu trí tuệ Việt Nam, Tổ chức quản lý tập thể quyền đối với tác phẩm âm nhạc được chia thành:

• Tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả
• Tổ chức quản lý tập thể quyền liên quan

Tại Việt Nam, một số Tổ chức quản lý tập thể quyền tiêu biểu gồm:

• Trung tâm Bảo vệ quyền tác giả âm nhạc Việt Nam (VCPMC) – đại diện quyền tác giả âm nhạc
• Hiệp hội Công nghiệp ghi âm Việt Nam (RIAV) – đại diện quyền của nhà sản xuất bản ghi
• Hội bảo vệ quyền của nghệ sĩ biểu diễn âm nhạc Việt Nam (APPA) – đại diện quyền của nghệ sĩ biểu diễn

6. Đơn vị quản lý quyền

Nếu CMO đại diện theo cơ chế tập thể, thì đơn vị quản lý quyền hoạt động theo cơ chế hợp đồng riêng lẻ, linh hoạt và thường mang tính thương mại cao hơn. Đây là chủ thể trung gian ngày càng chiếm vị thế quan trọng trong hệ sinh thái âm nhạc hiện đại, đặc biệt trong môi trường số.

Các đơn vị này không phải tổ chức quản lý tập thể quyền, mà hoạt động dựa trên hợp đồng ủy quyền hoặc hợp đồng độc quyền khai thác với chủ sở hữu quyền.

Tùy theo hợp đồng với các chủ thể quyền, họ có thể đại diện cho:

• Tác giả
• Chủ sở hữu quyền tác giả
• Nhà sản xuất bản ghi
• Người biểu diễn

Trong nhiều trường hợp, họ được trao quyền:

• Cấp phép
• Đàm phán hợp đồng thương mại
• Thu và phân chia doanh thu
• Giám sát và thực thi quyền (bao gồm phát hiện, yêu cầu xử lý và ngăn chặn hành vi sử dụng tác phẩm trái phép trên các nền tảng)

EMVN là một Đơn vị quản lý quyền hoạt động theo mô hình đại diện tư nhân. EMVN không phải tổ chức quản lý tập thể quyền (CMO) theo quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ, mà hoạt động dựa trên hợp đồng ủy quyền hoặc hợp đồng độc quyền với chủ sở hữu quyền.

Theo đó, EMVN thực hiện:

• Đại diện quản lý và khai thác tác phẩm âm nhạc trên đa dạng hình thức và nền tảng khai thác;
• Quản lý bản quyền đối với tác phẩm âm nhạc và bản ghi âm, ghi hình trên nền tảng YouTube;
• Phân phối và thương mại hoá âm nhạc trên các nền tảng nhạc số;
• Thu, quản lý và phân chia doanh thu đối với các hoạt động khai thác quyền;
• Thực thi quyền đối với hành vi sử dụng tác phẩm âm nhạc, bản ghi âm, ghi hình trái phép.

7. Đơn vị khai thác / Người sử dụng âm nhạc

Đây là mắt xích cuối cùng trong chuỗi cấp phép — nhưng lại là bên kích hoạt toàn bộ cơ chế quyền. Đơn vị khai thác / Người sử dụng âm nhạc là cá nhân hoặc tổ chức thực hiện hành vi sử dụng tác phẩm âm nhạc, cuộc biểu diễn hoặc bản ghi âm, ghi hình cho mục đích thương mại hoặc phi thương mại.

Họ có thể là Đài truyền hình, đài phát thanh, quán café, nhà hàng, khách sạn, cá nhân sản xuất nội dung (creator),...

Đơn vị khai thác / Người sử dụng âm nhạc phải:

• Xác định mình đang khai thác lớp quyền nào: Quyền tác giả? Hay Quyền liên quan
• Xác định đúng chủ thể có quyền cấp phép
• Xin phép trước khi sử dụng (trừ trường hợp ngoại lệ hay giới hạn theo luật định)

Xem thêm: Các giới hạn và ngoại lệ về Bản quyền Âm nhạc tại Việt Nam "Nguyên tắc "Sử dụng hợp lý" trong pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam" ; "Các tình huống sử dụng Bản quyền Âm nhạc thường gặp tại Việt Nam"

Các hình thức cấp phép phổ biến tại Việt Nam

Hệ sinh thái cấp phép âm nhạc tại Việt Nam không vận hành theo một mô hình duy nhất. Tùy vào hành vi khai thác, loại quyền bị tác động và chủ thể quản lý quyền, việc cấp phép có thể diễn ra theo nhiều hình thức khác nhau.

Dưới đây là một số mô hình phổ biến nhất trong thực tiễn.

1) Cấp phép trực tiếp (Direct Licensing)

Đây là hình thức mà chủ sở hữu quyền (hoặc bên được trao quyền độc quyền khai thác) ký hợp đồng trực tiếp với bên sử dụng.

2) Cấp phép thông qua Tổ chức quản lý tập thể quyền hoặc Đơn vị đại diện quyền

Trong nhiều trường hợp, bên sử dụng không làm việc trực tiếp với tác giả hoặc chủ sở hữu quyền gốc, mà phải làm việc với tổ chức trung gian đã được ủy quyền quản lý quyền.

a) Thông qua Tổ chức quản lý tập thể quyền (CMO)

Áp dụng khi tác phẩm hoặc bản ghi thuộc danh mục ủy quyền của tổ chức quản lý tập thể. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng CMO chỉ có quyền cấp phép trong phạm vi được ủy quyền.

b) Thông qua Đơn vị quản lý quyền (Private Rights Manager)

Áp dụng khi tác phẩm hoặc bản ghi thuộc danh mục ủy quyền của Đơn vị đại diện quyền.

Khác với Tổ chức quản lý tập thể quyền (CMO), Đơn vị đại diện quyền:

• Hoạt động theo cơ chế hợp đồng thương mại
• Không áp dụng biểu phí cứng theo khung quản lý tập thể
• Có quyền đàm phán linh hoạt về:
  • Mức phí
  • Thời hạn
  • Phạm vi lãnh thổ
  • Nền tảng khai thác
  • Tính độc quyền hoặc không độc quyền

Trong khi đó, CMO hoạt động theo quy định pháp luật và cơ chế quản lý tập thể, nên biểu mức tiền bản quyền phải được phê duyệt bởi cơ quan có thẩm quyền, thường được xây dựng theo khung tương đối chuẩn hóa và áp dụng diện rộng.

Điểm cần lưu ý đối với mô hình cấp phép thông qua Tổ chức quản lý tập thể quyền (CMO)

Cấp phép qua CMO giúp con đường pháp lý trở nên gọn gàng hơn — bạn không phải "gõ cửa" từng tác giả, từng nhà sản xuất. Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa là chỉ cần "đóng phí là xong". Trong hệ sinh thái nhiều lớp quyền, sự đơn giản về thủ tục không đồng nghĩa với sự đầy đủ về quyền.

1) Kiểm tra phạm vi ủy quyền

CMO chỉ được phép cấp quyền trong giới hạn mà chủ sở hữu đã ủy quyền cho họ. Không phải mọi tác phẩm đều nằm trong danh mục quản lý, và không phải mọi quyền đều được trao toàn bộ. Nếu không kiểm tra kỹ, bạn có thể đang đứng ngoài phạm vi bảo hộ mà mình tưởng là đã có.

2) Xác định đúng hành vi khai thác

Biểu diễn công cộng khác với phát sóng. Phát sóng khác với đồng bộ vào phim. Truyền đạt trên nền tảng số lại là một câu chuyện khác. Một giấy phép chỉ có giá trị khi nó bao phủ đúng hành vi bạn thực sự thực hiện.

3) Không phải giấy phép "bao trọn gói"

Giấy phép từ CMO có thể xử lý một lớp quyền, nhưng chưa chắc đã xử lý tất cả. Quyền tác giả có thể đã được giải quyết, nhưng quyền liên quan đối với bản ghi âm mà bạn sử dụng thì đang còn "bỏ ngỏ"? Một lớp quyền bị bỏ sót có thể khiến toàn bộ hoạt động khai thác trở nên rủi ro.

4) Nghĩa vụ báo cáo và kê khai

Cấp phép tập thể thường đi kèm nghĩa vụ minh bạch về việc sử dụng: danh sách tác phẩm, tần suất, phạm vi khai thác. Việc không báo cáo đầy đủ không chỉ là vấn đề thủ tục, nó có thể ảnh hưởng đến trách nhiệm tài chính và tính hợp lệ của giấy phép.

Những nhầm lẫn phổ biến

Kết luận

Hệ sinh thái cấp phép âm nhạc tại Việt Nam mang những đặc trưng riêng, phản ánh cả bối cảnh pháp lý lẫn mức độ phát triển của thị trường. Khác với Hoa Kỳ, Việt Nam chưa có cơ chế "blanket mechanical license" mang tính tập trung và tự động hóa cao. Việc khai thác âm nhạc phần lớn vẫn dựa vào thỏa thuận hợp đồng riêng lẻ và cơ chế quản lý quyền. Điều này khiến quá trình cấp phép đòi hỏi sự chủ động xác định đúng chủ thể và đúng phạm vi quyền.

Xem thêm: "The Music Licensing Ecosystem in the U.S."

Bên cạnh đó, nhận thức thị trường về cấu trúc nhiều lớp quyền vẫn đang trong quá trình hoàn thiện. Phần lớn tranh chấp phát sinh không hẳn từ sự cố ý vi phạm, mà từ việc hiểu sai phạm vi quyền, nhầm lẫn giữa các lớp quyền, hoặc không kiểm tra đầy đủ cơ chế ủy quyền.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền tảng số và streaming, hệ sinh thái cấp phép tại Việt Nam đang dần chuyển mình. Vai trò của đơn vị quản lý quyền chuyên nghiệp ngày càng rõ nét, cơ chế thực thi ngày càng số hóa, và tiêu chuẩn quản trị quyền đang tiệm cận hơn với thông lệ quốc tế.

Nói cách khác, hệ sinh thái Việt Nam không đứng yên, nó đang chuyển dịch từ mô hình truyền thống sang một cấu trúc hiện đại, đa tầng và minh bạch hơn.

---

NỘI DUNG THAM KHẢO

[1] Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu Trí tuệ năm 2025;

[2] Nghị định 17/2023/NĐ-CP quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan;

[3] Điều 36, Điều 37, Điều 38, Điều 39, Điều 40, Điều 41, Điều 42 Luật Sở hữu Trí tuệ;

[4] Điều 42 Luật Sở hữu Trí tuệ;

[5] Điều 44 Luật Sở hữu Trí tuệ;

[6] Điều 30 Luật Sở hữu Trí tuệ;

[7] Điều 56 Luật Sở hữu Trí tuệ;

Xem thêm các bài viết liên quan tại Music Law Hub: Tìm hiểu về cấp phép sử dụng Tác phẩm âm nhạc và Bản ghi âm; Ai Sở Hữu Bản Quyền Âm Nhạc?; Chuyển nhượng quyền vs Cấp phép sử dụng