Khi bài hát bị sử dụng trái phép: Những bước thường gặp trước khi khởi kiện

Phát hiện bài hát của mình bị sử dụng trái phép, bạn nên yêu cầu gỡ bỏ ngay, thương lượng với bên sử dụng hay chuẩn bị khởi kiện?

Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết này chỉ mang tính chất cung cấp thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên pháp lý trong các tình huống cụ thể.

Tóm tắt

Khi phát hiện Tác phẩm âm nhạc hoặc Bản ghi âm, ghi hình của mình bị sử dụng mà chưa được cấp phép, chủ thể quyền không nhất thiết phải khởi kiện ngay. Trong nhiều trường hợp, việc xác định đúng quyền bị xâm phạm, lưu giữ chứng cứ, gửi yêu cầu chấm dứt vi phạm và thương lượng với bên sử dụng có thể giúp giải quyết tranh chấp mà không cần tiến hành tố tụng.

Tuy nhiên, không phải trường hợp nào cũng nên chờ đợi hoặc thương lượng kéo dài. Nếu nội dung vi phạm có nguy cơ bị xóa, hành vi tiếp tục gây thiệt hại hoặc bên vi phạm không hợp tác, chủ thể quyền cần cân nhắc sớm các biện pháp pháp lý phù hợp.

Bài viết này hướng dẫn những bước thường gặp trước khi khởi kiện, từ xác minh quyền sở hữu đến đánh giá lựa chọn xử lý tiếp theo.

Xác định chính xác đối tượng quyền nào đang bị xâm phạm

Trước khi yêu cầu bên sử dụng gỡ bỏ nội dung hoặc bồi thường, cần xác định bài hát đang bị sử dụng trái phép ở khía cạnh nào. Một bài hát có thể liên quan đến nhiều đối tượng quyền khác nhau, bao gồm Tác phẩm âm nhạc và Bản ghi âm, ghi hình.

Ví dụ:

• Sử dụng Tác phẩm âm nhạc: Một quán cà phê sử dụng Tác phẩm âm nhạc để biểu diễn trực tiếp tại không gian kinh doanh của quán.
• Sử dụng Bản ghi âm: Một kênh YouTube đăng tải bản thu âm do nghệ sĩ hoặc hãng thu âm phát hành mà không được phép.
• Sử dụng Bản ghi âm trong video: Một video sử dụng bản ghi âm có sẵn làm nhạc nền. Tùy cách sử dụng, vụ việc thường đồng thời đặt ra vấn đề về cả Tác phẩm âm nhạc lẫn Bản ghi âm.
• Vi phạm hợp đồng: Bên được cấp phép sử dụng nhạc ngoài phạm vi, lãnh thổ, thời hạn hoặc mục đích đã thỏa thuận, hoặc không thanh toán tiền bản quyền theo hợp đồng.

Việc phân biệt này quan trọng vì chủ sở hữu quyền đối với Bản ghi âm không đương nhiên sở hữu toàn bộ quyền đối với Tác phẩm âm nhạc được thể hiện trong Bản ghi đó. Tương tự, việc một bên có quyền sử dụng Tác phẩm không đồng nghĩa với việc bên đó được tự do sử dụng mọi Bản ghi âm của Tác phẩm.

Trước khi kết luận là “sử dụng trái phép” bất kỳ đối tượng quyền nào, bạn cũng cần kiểm tra việc sử dụng có thuộc trường hợp ngoại lệ không xâm phạm quyền (Điều 25, Điều 32) hoặc giới hạn quyền (Điều 26, Điều 33 Luật Sở hữu trí tuệ) hay không.

Cần kiểm tra: Bạn đang sở hữu quyền nào, quyền đó còn trong thời hạn bảo hộ hay không, và hành vi bị phản ánh có nằm ngoài phạm vi cho phép hay không?

Xem thêm: “Ai Sở Hữu Bản Quyền Âm Nhạc?”

Thu thập và bảo toàn chứng cứ

Đây thường là bước cần thực hiện sớm nhất. Nội dung vi phạm trên nền tảng số có thể bị xóa, chỉnh sửa hoặc thay đổi quyền truy cập bất cứ lúc nào. Nếu chỉ lưu lại đường dẫn sau khi phát hiện, bạn có thể không còn đủ thông tin để chứng minh nội dung đã được đăng tải hoặc sử dụng như thế nào.

Các chứng cứ nên được lưu giữ gồm:

• Thông tin về nội dung vi phạm: Đường dẫn URL, tên tài khoản hoặc kênh, tên video hoặc bài đăng, ngày phát hiện và thông tin nhận diện nội dung.
• Bản ghi nhận hành vi: Ảnh chụp màn hình, video quay màn hình hoặc bản sao nội dung có thể lưu giữ hợp pháp; nên thể hiện được phần nhạc bị sử dụng và bối cảnh sử dụng.
• Thông tin về thời gian và phạm vi sử dụng: Ngày đăng tải, thời lượng sử dụng bài hát, số lượt xem hoặc tương tác hiển thị, các quảng cáo hay dấu hiệu khai thác thương mại nếu có.
• Chứng cứ về quyền: Bản ghi gốc, tệp dự án, thông tin phát hành, giấy chứng nhận đăng ký quyền tác giả hoặc quyền liên quan (nếu có), hợp đồng chuyển nhượng hoặc cấp phép, văn bản ủy quyền và các tài liệu liên quan.
• Chứng cứ về thiệt hại hoặc khoản tiền còn phải trả: Hợp đồng, bảng giá cấp phép, báo cáo doanh thu, dữ liệu khai thác, hóa đơn, lịch sử thanh toán và thư từ trao đổi.

Đối với vụ việc có giá trị lớn hoặc nguy cơ chứng cứ bị mất, chủ thể quyền có thể cân nhắc sử dụng biện pháp ghi nhận chứng cứ phù hợp, chẳng hạn lập vi bằng trong trường hợp đáp ứng điều kiện pháp luật. Tuy nhiên, vi bằng chỉ ghi nhận sự kiện, hành vi mà Thừa hành viên trực tiếp chứng kiến theo quy định; vi bằng không tự động chứng minh rằng hành vi đó là xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Giá trị của chứng cứ vẫn cần được đánh giá cùng các tài liệu khác.

Lưu ý: Không nên chỉ dựa vào ảnh chụp màn hình hoặc số lượt xem để kết luận mức thiệt hại. Những dữ liệu này có thể hỗ trợ chứng minh việc sử dụng và phạm vi tiếp cận, nhưng chưa chắc phản ánh đầy đủ doanh thu hoặc tổn thất thực tế.

Rà soát hồ sơ chứng minh quyền và phạm vi cấp phép

Sau khi ghi nhận hành vi bị nghi ngờ vi phạm, hãy kiểm tra hồ sơ để xác định mình có đủ căn cứ yêu cầu bên sử dụng chấm dứt hành vi hay không. Chủ thể quyền nên trả lời được hai câu hỏi: Tôi có quyền đối với phần nào của bài hát? và Quyền đó hiện có được uỷ quyền/chuyển nhượng cho tổ chức/cá nhân khác không?

Theo Luật Sở hữu trí tuệ, chủ thể quyền bao gồm cả chủ sở hữu và tổ chức, cá nhân được chủ sở hữu chuyển giao quyền. Trong vụ kiện, nguyên đơn có nghĩa vụ chứng minh mình là chủ thể quyền. Trường hợp quyền sử dụng được chuyển giao theo hợp đồng thì phải cung cấp bản sao hợp đồng đó.

Một số tài liệu mà chủ thể quyền cần rà soát:

• Hợp đồng chuyển nhượng, hợp đồng cấp phép hoặc văn bản xác lập quyền.
• Thỏa thuận giữa tác giả, người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm và các bên liên quan.
• Danh sách Tác phẩm hoặc Bản ghi thuộc phạm vi quản lý, kèm mã nhận diện nếu có.
• Thời hạn, lãnh thổ, nền tảng, mục đích sử dụng và các quyền đã cấp cho bên thứ ba.
• Phạm vi ủy quyền nếu yêu cầu được gửi bởi công ty quản lý quyền, đơn vị phân phối hoặc người đại diện.

Đăng ký quyền tác giả, quyền liên quan không phải là thủ tục bắt buộc để được bảo hộ quyền đối với Tác phẩm âm nhạc hay Bản ghi âm, ghi hình. Tuy vậy, chủ thể đã được cấp Giấy chứng nhận không có nghĩa vụ chứng minh quyền thuộc về mình khi có tranh chấp, trừ khi có chứng cứ ngược lại. Tuy nhiên, Giấy chứng nhận có thể bị hủy bỏ hiệu lực nếu thông tin do người đăng ký khai không chính xác, không trung thực. Trong trường hợp không có Giấy chứng nhận, cần xem xét các tài liệu khác chứng minh căn cứ phát sinh quyền và quá trình tạo ra, công bố, biểu diễn hoặc phát hành đối tượng được bảo hộ.

Xem thêm: “Làm Thế Nào Để Chứng Minh Tôi Sở Hữu Quyền Đối Với Âm Nhạc Của Mình?”

Gửi yêu cầu chấm dứt vi phạm

Luật Sở hữu trí tuệ cho phép chủ thể quyền tự bảo vệ quyền của mình hoặc ủy quyền cho tổ chức, cá nhân khác thực hiện. Biện pháp tự bảo vệ bao gồm yêu cầu tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm chấm dứt hành vi, xin lỗi, cải chính công khai và bồi thường thiệt hại. Pháp luật không quy định mẫu bắt buộc cho văn bản này. Trong thực tiễn, một yêu cầu chấm dứt vi phạm thường nêu rõ:

• Tư cách của người gửi và loại quyền đang bị xâm phạm (Tác phẩm âm nhạc, Bản ghi âm, hoặc cả hai);
• Nội dung vi phạm cụ thể (URL, thời điểm, phạm vi sử dụng);
• Các yêu cầu đối với bên vi phạm: gỡ bỏ, chấm dứt sử dụng, xin lỗi, bồi thường hoặc ký hợp đồng cấp phép kèm thanh toán cho thời gian đã sử dụng;
• Thời hạn phản hồi trước khi chủ thể quyền chuyển sang biện pháp khác.
• Nêu rõ việc gửi thông báo không đồng nghĩa với từ bỏ quyền yêu cầu bồi thường hoặc áp dụng các biện pháp pháp lý khác.
• Tuyên bố bảo lưu quyền yêu cầu bồi thường và áp dụng các biện pháp pháp lý khác.

Chủ thể quyền khi gửi yêu cầu chấm dứt vi phạm nên gửi thông báo qua phương thức có thể lưu lại bằng chứng về việc gửi và nhận, chẳng hạn email công việc, thư bảo đảm hoặc hệ thống tiếp nhận khiếu nại chính thức của nền tảng. Lưu bản thông báo, tài liệu đính kèm và phản hồi của bên nhận.

Lưu ý: Việc gửi yêu cầu chấm dứt vi phạm không phải là điều kiện bắt buộc trong mọi trường hợp trước khi khởi kiện. Đây là một bước thường được cân nhắc vì có thể tạo cơ hội khắc phục vi phạm, làm rõ quan điểm của các bên và ghi nhận quá trình xử lý. Tuy nhiên, nếu cần hành động khẩn cấp để ngăn chặn thiệt hại hoặc bảo toàn chứng cứ, chủ sở hữu quyền không nên mặc nhiên chờ hết thời hạn phản hồi mới xem xét biện pháp khác. Trong trường hợp khẩn cấp, chủ thể quyền có thể yêu cầu Tòa án áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đồng thời với việc nộp đơn khởi kiện.

Xem thêm: “Tôi Nên Làm Gì Khi Phát Hiện Nhạc Của Mình Bị Sử Dụng Mà Không Xin Phép?”

Gửi yêu cầu gỡ bỏ nội dung qua nền tảng

Khi vi phạm xảy ra trên không gian mạng, nền tảng thường là bên có khả năng ngăn chặn nhanh nhất. Luật sở hữu trí tuệ sửa đổi năm 2025 đã mở rộng Điều 198b sang trách nhiệm của cả doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian và chủ quản nền tảng số. Các chủ thể này có trách nhiệm triển khai biện pháp bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên không gian mạng.

Theo cơ chế gỡ bỏ tại Nghị định 17/2023/NĐ-CP, yêu cầu gỡ bỏ phải được gửi kèm tài liệu chứng minh, qua công cụ tiếp nhận yêu cầu của doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian, bên bị yêu cầu có quyền phản đối. Nếu trong vòng 10 ngày kể từ khi nội dung bị tạm gỡ, doanh nghiệp trung gian nhận được phản đối kèm tài liệu chứng minh, nội dung phải được khôi phục trong vòng 72 giờ kể từ khi nhận được thông báo phản đối. Cơ chế quốc tế cũng tương tự đối với luật bản quyền tại Hoa Kỳ, khi nhận được phản đối hợp lệ, nền tảng phải khôi phục nội dung sau 10 đến 14 ngày làm việc, trừ khi bên gửi yêu cầu thông báo đã khởi kiện.

Thông thường, các nền tảng cũng có yêu cầu riêng. Nếu bài hát bị sử dụng trái phép trên YouTube, Facebook, TikTok hoặc nền tảng số khác, chủ thể quyền có thể cân nhắc gửi báo cáo vi phạm theo quy trình của nền tảng.

Ví dụ, YouTube xem yêu cầu gỡ bỏ bản quyền là một quy trình pháp lý. Yêu cầu này nên do chủ sở hữu quyền hoặc đại diện được ủy quyền gửi, và không áp dụng để gỡ toàn bộ một kênh hay danh sách phát. Thông tin liên hệ của người gửi cũng có thể được chia sẻ với người đăng video bị gỡ.

Thực tế: Yêu cầu gỡ bỏ qua nền tảng thường là biện pháp tạm thời. Nếu bên vi phạm phản đối, chủ thể quyền chỉ có một khoảng thời gian ngắn để quyết định có đưa vụ việc lên cơ quan có thẩm quyền hay không.

Cũng cần phân biệt giữa yêu cầu gỡ bỏ theo quy trình của nền tảng và yêu cầu pháp lý gửi trực tiếp cho bên sử dụng. Hai quy trình có thể bổ trợ cho nhau, nhưng không nhất thiết thay thế cho nhau. Vì vậy, hãy thực hiện thu thập và bảo toàn chứng cứ và rà soát hồ sơ chứng minh quyền trước khi bạn gửi yêu cầu thông qua nền tảng để đảm bảo cho dù nội dung vi phạm bị xoá sau đó, bạn vẫn có đầy đủ tài liệu chứng minh hành vi vi phạm và hỗ trợ cho các yêu cầu tiếp theo.

Xem thêm: “TikTok, Instagram và YouTube: Chuyện gì xảy ra với Bản quyền Âm nhạc khi bạn dùng nhạc có sẵn trên nền tảng?”

Đánh giá phản hồi và cân nhắc thương lượng

Phản hồi của bên vi phạm thường rơi vào một trong ba nhóm, và mỗi nhóm dẫn đến một hướng xử lý khác nhau:

Thương lượng không nhất thiết phải là thỏa hiệp. Với các hành vi sử dụng có giá trị thương mại rõ ràng, việc chuyển một hành vi vi phạm thành hợp đồng cấp phép có trả phí thường mang lại kết quả nhanh và ít tốn kém hơn một vụ kiện.

Đánh giá các phương án pháp lý nếu không thể giải quyết

Khi thương lượng không đạt kết quả, chủ thể quyền thường cân nhắc ba nhóm biện pháp. Mỗi nhóm có mục tiêu, điều kiện và mức độ kiểm soát khác nhau.

Lưu ý: Một số yếu tố thời gian cũng cần được tính đến. Thời hiệu khởi kiện yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Bộ luật Dân sự là 03 năm, kể từ ngày người có quyền biết hoặc phải biết quyền lợi của mình bị xâm phạm. Riêng yêu cầu bảo vệ quyền nhân thân (ngoại trừ quyền công bố) thì không áp dụng thời hiệu vì quyền nhân thân được bảo hộ vĩnh viễn.

Xem thêm: “Giải quyết tranh chấp bản quyền âm nhạc: Hòa giải, Trọng tài hay Khởi kiện?”

Checklist: Trước khi quyết định khởi kiện

• Đã xác định đối tượng quyền bị xâm phạm và chủ thể có quyền yêu cầu.
• Đã lưu lại nội dung, đường dẫn và các thông tin liên quan đến hành vi bị phản ánh.
• Đã tập hợp hồ sơ chứng minh quyền sở hữu, chuyển giao quyền hoặc ủy quyền.
• Đã xác định rõ mục tiêu: gỡ bỏ, chấm dứt, cấp phép, thanh toán hay bồi thường.
• Đã gửi yêu cầu hoặc liên hệ với bên sử dụng nếu phù hợp với tình huống.
• Đã lưu lại phản hồi, thỏa thuận và các tài liệu trao đổi.
• Đã đánh giá chi phí, thời gian, chứng cứ cần bổ sung và khả năng thực thi kết quả.
• Đã rà soát điều khoản giải quyết tranh chấp trong hợp đồng, nếu có.

Kết luận

Khi bài hát bị sử dụng trái phép, khởi kiện không nhất thiết là bước đầu tiên, nhưng cũng không nên là lựa chọn bị trì hoãn vô thời hạn. Việc xác định đúng quyền, bảo toàn chứng cứ, gửi yêu cầu rõ ràng và đánh giá phản hồi giúp chủ thể quyền hiểu rõ vị thế của mình trước khi quyết định bước tiếp theo.

Quan trọng nhất, đừng chờ đến khi thương lượng thất bại mới bắt đầu thu thập chứng cứ. Một hồ sơ quyền đầy đủ, chứng cứ được lưu giữ kịp thời và mục tiêu xử lý rõ ràng sẽ tạo nền tảng tốt hơn cho cả thương lượng lẫn các thủ tục pháp lý về sau.