Thời hạn bảo hộ bản quyền - Một bài hát được bảo hộ trong bao lâu?
Bản quyền là tài sản có "hạn sử dụng". Nắm vững các mốc thời gian bảo hộ để tối ưu hóa khai thác thương mại và bảo vệ bền vững di sản âm nhạc của bạn.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết này chỉ mang tính chất cung cấp thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên pháp lý trong các tình huống cụ thể.
Tóm tắt
Thời hạn bảo hộ bản quyền là "hạn sử dụng" cho quyền kiểm soát và khai thác âm nhạc của bạn. Tại Việt Nam, mỗi tác phẩm có thể được bảo hộ dưới những loại hình khác nhau, tùy thuộc vào bản chất sáng tạo và cách thức khai thác. Chẳng hạn, một bài hát được bảo hộ với tư cách là Tác phẩm âm nhạc được bảo hộ Quyền tác giả, trong khi phần trình bày của ca sĩ lại thuộc phạm vi Quyền liên quan đối với Người biểu diễn. Chính vì sự đa dạng này, thời hạn bảo hộ đối với từng đối tượng quyền cũng không giống nhau. Việc hiểu rõ mỗi loại hình được bảo hộ trong bao lâu không chỉ giúp chủ thể quyền bảo vệ lợi ích hợp pháp của mình, mà còn tránh những rủi ro pháp lý trong quá trình khai thác, sử dụng âm nhạc.
Thời hạn bảo hộ bản quyền là khoảng thời gian mà Nhà nước trao cho chủ thể quyền để khai thác lợi ích kinh tế các tài sản trí tuệ của mình. Khi thời hạn này kết thúc, tác phẩm sẽ chuyển sang trạng thái "Thuộc về công chúng". Lúc này, giá trị kinh tế của tác phẩm trở thành tài sản chung của xã hội, nhưng giá trị tinh thần (nội dung về Quyền nhân thân) vẫn được luật pháp bảo vệ nghiêm ngặt và vĩnh viễn.
Xem thêm: "Khi nào Tác phẩm âm nhạc thuộc về công chúng?"
Tại sao phải quy định về thời hạn bảo hộ bản quyền âm nhạc?
Pháp luật thiết lập thời hạn bảo hộ nhằm cân bằng hai mục tiêu:
- Động lực kinh tế: Đảm bảo tác giả và người thừa kế có đủ thời gian để hưởng thành quả tài chính từ sức lao động trí tuệ.
- Lợi ích cộng đồng: Sau một khoảng thời gian hợp lý, tác phẩm cần được tự do tiếp cận để trở thành nguồn nguyên liệu cho các thế hệ nghệ sĩ tương lai tiếp tục sáng tạo và phát triển văn hóa dân tộc.
Quy định về thời hạn bảo hộ bản quyền âm nhạc trong pháp luật Việt Nam
Dựa trên quy định của pháp luật sở hữu trí tuệ của Việt Nam, thời hạn bảo hộ được phân chia theo 2 phần chính như sau:
Xem thêm: "Những phần nào của bài hát được bảo hộ bản quyền?"
- Quyền tác giả đối với Tác phẩm âm nhạc:
- Đối với Quyền nhân thân được bảo hộ vĩnh viễn: Các quyền gắn liền với danh dự và uy tín của tác giả bao gồm: đặt tên tác phẩm, đứng tên trên tác phẩm và bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm. Những quyền này không bao giờ hết hạn, ngay cả khi bài hát đã thuộc về công chúng.
- Đối với Quyền công bố (thuộc Quyền nhân thân) và Quyền tài sản:
- Tác phẩm âm nhạc thông thường: Thời hạn bảo hộ là suốt cuộc đời tác giả và 50 năm tiếp theo năm tác giả chết [1].
- Tác phẩm âm nhạc có đồng tác giả: Thời hạn bảo hộ chấm dứt vào năm thứ 50 sau năm đồng tác giả cuối cùng chết [1].
- Tác phẩm âm nhạc khuyết danh: Thời hạn bảo hộ là 75 năm kể từ khi tác phẩm được công bố lần đầu tiên. Nếu trong thời hạn này, danh tính tác giả được xác định thì thời hạn bảo hộ sẽ được tính lại theo quy tắc "suốt đời cộng 50 năm" [2].
- Lưu ý về khái niệm "công bố lần đầu tiên" có thể hiểu là lần đầu tiên tác phẩm được đưa ra công chúng thông qua hành vi phân phối các bản sao và với số lượng hợp lý [3].
- Quyền liên quan đối với Bản ghi âm, ghi hình:
Khác với Quyền tác giả, thời hạn bảo hộ Quyền liên quan tính từ thời điểm "định hình" hoặc "công bố":
- Quyền của người biểu diễn được bảo hộ 50 năm tính từ năm tiếp theo năm cuộc biểu diễn được định hình [4].
- Quyền của nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình được bảo hộ 50 năm tính từ năm tiếp theo năm công bố, hoặc 50 năm kể từ năm tiếp theo năm bản ghi âm, ghi hình được định hình nếu chưa được công bố [5].
Mọi thời hạn bảo hộ chấm dứt vào thời điểm 24 giờ ngày 31 tháng 12 của năm chấm dứt thời hạn bảo hộ Quyền tác giả và Quyền liên quan.
Như vậy, khi hết thời hạn bảo hộ, Tác phẩm âm nhạc và Bản ghi âm, ghi hình nói chung sẽ thuộc về công chúng. Lúc này, mọi tổ chức, cá nhân đều có quyền sử dụng mà không cần xin phép và không phải trả tiền bản quyền. Tuy nhiên, họ vẫn phải tôn trọng các Quyền nhân thân được bảo hộ vô thời hạn của các chủ thể quyền liên quan như quyền đứng tên, được giới thiệu tên và bảo vệ sự toàn vẹn của tác phẩm/hình tượng biểu diễn.
"Bản thu mới từ bài hát cũ": Thời hạn bảo hộ được cập nhật như thế nào?
Khi một Tác phẩm âm nhạc đã hết hạn bảo hộ, chúng thuộc về công chúng. Tuy nhiên, nếu bạn thực hiện một Bản ghi âm mới dựa trên tác phẩm đó, pháp luật sẽ xác lập một "vòng đời" 50 năm hoàn toàn mới cho chính Bản ghi âm này. Thời hạn bảo hộ Quyền liên quan cho Bản ghi âm mới đó tiếp tục tính từ thời điểm "định hình" hoặc "công bố" như đã nêu tại mục (2).
Lưu ý về Quyền nhân thân: Dù tác phẩm đã hết hạn, khi thực hiện bản ghi mới, bạn vẫn phải tôn trọng quyền nhân thân có thời hạn vĩnh viễn của tác giả Bạn không được tự ý sửa lời làm sai lệch nội dung tác phẩm một cách phản cảm.
Điều gì xảy ra khi tác phẩm âm nhạc hay bản ghi âm của tác phẩm âm nhạc thuộc về công chúng
Khi hết thời hạn bảo hộ:
- Mọi cá nhân, tổ chức đều có quyền sử dụng tác phẩm âm nhạc hay bản ghi âm mà không cần xin phép và không phải trả tiền bản quyền.
- Điều kiện: Phải tôn trọng các quyền nhân thân được bảo hộ vĩnh viễn của tác giả và người biểu diễn như ghi nhận tên tác giả hay không làm sai lệch hình tượng biểu diễn.
Xem thêm: "Khi nào Tác phẩm âm nhạc thuộc về công chúng?"
NỘI DUNG THAM KHẢO
[1] Quy định tại Khoản 2 Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ;
[2] Quy định tại Điểm a Khoản 2 Điều 27 Luật Sở hữu trí tuệ;
[3] Quy định tại Khoản 9 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ & Khoản 8 Điều 3 Nghị định 17/2023/NĐ-CP;
[4] Quy định tại Khoản 1 Điều 34 Luật Sở hữu trí tuệ;
[5] Quy định tại Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ và Nghị định 17/2023.