Bản quyền Âm nhạc là gì?
Âm nhạc không chỉ là sự sáng tạo mà còn là tài sản pháp lý. Khám phá cơ chế bảo hộ tự động và các quy định về quyền sở hữu trí tuệ trong âm nhạc để bảo vệ sáng tạo và đảm bảo nguồn doanh thu của bạn.
Tuyên bố miễn trừ trách nhiệm: Bài viết này chỉ mang tính chất cung cấp thông tin chung và không thay thế cho lời khuyên pháp lý trong các tình huống cụ thể.
Tóm tắt
Bản quyền âm nhạc là một hình thức quyền sở hữu trí tuệ phát sinh tự động nhằm bảo vệ các tác phẩm âm nhạc nguyên gốc ngay từ thời điểm chúng được hình thành dưới một hình thức vật chất nhất định.
Bản quyền không chỉ bảo vệ "chất xám" của người sáng tạo mà còn biến âm nhạc trở thành một tài sản có thể khai thác thương mại.
Việc hiểu rõ bản quyền âm nhạc là một quyền pháp lý tự động, đa lớp và có thể khai thác thương mại là bước khởi đầu quan trọng để xây dựng sự nghiệp bền vững trong ngành công nghiệp âm nhạc. Theo đó, hiểu về bản quyền chính là chìa khoá để tác giả và chủ sở hữu quyền kiểm soát nhất định đối với việc sử dụng tác phẩm và góp phần giúp người dùng trải nghiệm âm nhạc một cách văn minh.
Giải thích về bản quyền âm nhạc: Hai lớp quyền của một bài hát
Theo định nghĩa của Tổ chức Sở hữu trí tuệ Thế giới (WIPO): Bản quyền (hay quyền tác giả) là một thuật ngữ pháp lý được sử dụng để mô tả các quyền mà người sáng tạo có đối với các tác phẩm văn học và nghệ thuật của họ. Các tác phẩm được bảo hộ bản quyền trên thế giới bao gồm: sách, âm nhạc, tranh vẽ, điêu khắc, phim ảnh,... cho đến các chương trình máy tính, cơ sở dữ liệu, quảng cáo, kiến trúc, bản đồ và bản vẽ kỹ thuật.
Bài viết này tập trung chuyên biệt vào Bản quyền Âm nhạc, bảo vệ hai thành phần cốt lõi:
- tác phẩm âm nhạc [1] (lời bài hát, giai điệu, hòa âm), và
- bản ghi âm [2] (bản thu âm cụ thể của tác phẩm đó).
Xem thêm: "Những phần nào của bài hát được bảo hộ bản quyền?"
Điều kiện để một tác phẩm âm nhạc được bảo hộ bản quyền
Để được bảo hộ bản quyền, một tác phẩm âm nhạc cần đáp ứng hai điều kiện cốt lõi:
1. Sự định hình ("Fixation") [3]
Tác phẩm âm nhạc phải được thể hiện dưới một hình thức vật chất cụ thể, chẳng hạn như được ghi âm (bản thu âm, file âm thanh) hoặc được viết ra (lời bài hát, bản nhạc).
Những ý tưởng âm nhạc chỉ trong suy nghĩ, chưa được ghi lại hay ghi âm, sẽ không được bảo hộ bản quyền.
2. Nội dung chứa trong Tác phẩm âm nhạc không thuộc các trường hợp bị pháp luật loại trừ bảo hộ [4]
Tác phẩm âm nhạc không được thuộc các trường hợp mà pháp luật không bảo hộ hoặc hạn chế bảo hộ, bao gồm các nội dung: trái với đạo đức xã hội, xâm phạm trật tự công cộng, gây hại đến quốc phòng, an ninh.
Ngay khi hai điều kiện này được đáp ứng, bản quyền đối với tác phẩm âm nhạc phát sinh tự động, không bắt buộc tác giả phải đăng ký để được công nhận là tác giả hay chủ sở hữu đối với tác phẩm âm nhạc đó.
Lưu ý: Việc đăng ký bảo hộ đối với bản quyền (Đăng ký quyền tác giả với cơ quan nhà nước có thẩm quyền) không là cơ sở để phát sinh quyền sở hữu đối với tác phẩm âm nhạc, nhưng giúp tăng khả năng chứng minh và thực thi quyền trong trường hợp xảy ra tranh chấp.
Xem thêm tại: "Làm thế nào để bảo vệ Bản quyền Âm nhạc?" và "Làm thế nào để đăng ký Bản quyền Âm nhạc?"
Cách thức Bản quyền Âm nhạc vận hành thực tế như thế nào?
- Sáng tạo: Bạn soạn một giai điệu mới hoặc viết lời bài hát gốc.
- Định hình: Bạn ghi âm giai điệu đó vào điện thoại hoặc viết vào sổ tay.
- Bảo hộ tự động: Sự bảo hộ bản quyền thường phát sinh ngay khi tác phẩm được định hình mà không bắt buộc phải đăng ký.
- Kiểm soát: Với tư cách là tác giả và là chủ sở hữu, bạn có quyền độc quyền cho phép hoặc ngăn cấm người khác sao chép, chia sẻ hoặc biểu diễn tác phẩm của mình.
Vì sao Bản quyền Âm nhạc lại quan trọng?
Bản quyền âm nhạc tồn tại để đảm bảo sự công bằng trong ngành công nghiệp âm nhạc. Nó cho phép người sáng tạo được ghi nhận tư cách tác giả, nhận thù lao xứng đáng từ việc khai thác tác phẩm và kiểm soát cách âm nhạc của mình được sử dụng.
Việc xác định rõ quyền sở hữu bản quyền là nền tảng để các bên liên quan như tác giả, nhà xuất bản, các hãng đĩa, nền tảng số và bên sử dụng, có thể hợp tác và vận hành hiệu quả cùng nhau.
Xem thêm tại: "Vì sao Bản quyền Âm nhạc quan trọng?"
NỘI DUNG THAM KHẢO
[1] Quy định tại điểm d Khoản 1 Điều 14 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam về Các loại hình tác phẩm được bảo hộ quyền tác giả và định nghĩa chi tiết tại Khoản 4 Điều 6 Nghị định 17/2023/NĐ-CP;
[2] Quy định tại Khoản 2 Điều 17 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam về Các đối tượng quyền liên quan được bảo hộ và định nghĩa chi tiết tại Khoản 6 Điều 3 Nghị định 17/2023/NĐ-CP;
[3] Quy định tại Khoản 3 Điều 3 Nghị định 17/2023/NĐ-CP;
[4] Quy định tại Khoản 1 Điều 8 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam.